Początki państwa czeskiego - Legendy i fakty

POCZĄTKI PAŃSTWA CZESKIEGO - LEGENDY I FAKTY

Każdy kraj ma legendy i podania opowiadające o początkach jego państwowości. Zwykle znamy legendarne opowieści dotyczące własnego kraju, ale czy znamy legendy dotyczące powstania państwowości naszych sąsiadów. Niniejsze opowiadanie dotyczyć będzie poczatków bliskiego nam państwa czeskiego. Najstarsza Kronika Czechów (po łacinie Chronica Boemorum) jest dziełem praskiego kanonika Kosmasa, który napisał ją w latach 1110 do 1125, czyli mniej więcej w tym samym czasie gdy polska kronikę spisywał Gall Anonim. Kronikę tworzą trzy ukończone księgi i jedna niedokończona. Kronika obejmuje dzieje Czechów od czasów legendarnych do roku 1125.

Kosmas pisał swą kronikę po łacinie, wykorzystując podania i legendy ludowe, dostępne mu księgi historyczne oraz opisując fakty, jakie miały miejsce za jego życia i których mógł być świadkiem.  

Według kroniki Kosmasa protoplastą Czechów był Bohemus, czyli po prostu Czech - znany nam z legendy o Lechu, Czechu i Rusie. Nie jest znany jego rodowód ani pochodzenie. Według polskiej Kroniki wielkopolskiej (z końca XIII wieku) Czech był młodszym bratem Lecha i Rusa, którzy przybyli z Panonii.    Bohemus, czyli Czech, miał wkroczyć ze swoim ludem do niezamieszkanego wówczas kraju nazwanego wkrótce jego imieniem, gdzie się osiedlił. Kosmas pisze, że Czech założył pierwszy gród na górze Říp, gdzie ustanowił także kult przyniesionych ze sobą bóstw.

 

Następcą Bohemusa miał być Krok, który według Roczników z Hradiště-Opatovice był jego synem. Z kolei według XIV-wiecznej Kroniki Dalimila Bohemus przybył do Czech wraz z drużyną i sześcioma braćmi z Karyntii, skąd został wygnany za zabójstwo.

XVI-wieczny kronikarz Vaclav Hajek podaje datę zasiedlenia Czech przez Bohemusa i jego ludzi na rok 644, zaś datę jego śmierci na rok 661.

Według Kosmasa następcą Czecha (Bohemusa) był na pewno Krok (Crocco). Według kronikarza ten Krok był doskonałym władcą. Wybudował gród koło Zbečna (w kraju środkowoczeskim), nazwany od jego imienia Krakov.

Krok miał trzy córki. Były to kolejno: Kazi, która uchodzi w tradycji za doskonałą lekarkę, ponieważ umiała leczyć ziołami różnorakie choroby, Tetka, która według kronikarza, wprowadziła w kraju wszelakie zabobony, przesądy i pogańskie ceremonie, oraz najmłodsza Libuša.

Libuša – była najmłodszą, ale najmądrzejszą z sióstr. Według tej opowieści była to wyjątkowa kobieta, która na wszystko miała mądrą odpowiedź. To ona po śmierci Kroka została jego następczynią.

Żyjący w XVI wieku czeski kronikarz Vaclav Hajek z Libočan wyliczył datę śmierci Kroka na 709 rok. Ten sam kronikarz podawał też rok 683 jako datę przeniesienia głównej siedziby książęcej na Wyszehrad.

Czeskie relacje o Kroku wykazują wielkie podobieństwa z naszymi przekazami  o Kraku. Wygląda na to, że Jan Dlugosz utożsamił czeskiego Kroka z polskim Krakiem.

Po śmierci Kroka na władczynię obrano jego najmłodszą córkę Libuszę (Libuše), gdyż według Kosmasa była najroztropniejszą spośród trzech sióstr i posiadała dar wieszczy. To ona miała założyć gród Libušin.

Kosmas opisuje Libuszę jako wspaniałą władczynię, prawą, przezorną i dobrą dla poddanych. Szczęśliwe rządy Libuszy trwały aż do czasu, gdy między dwoma możnymi doszło do sporu o granice posiadłości. Po rozsądzeniu sprawy na korzyść jednego z nich, drugi ostro zaprotestował przeciwko rządom kobiety. Urażona Libusza wskazała wtedy swoim poddanym wieś Stadice nad rzeką Biliną, gdzie mieli znaleźć męża dla niej i władcę dla siebie.

W tej wsi wysłannicy odnaleźli Przemysła Oracza, który wkrótce poślubił Libuszę i wraz z nią rządził Czechami, ustanawiając pierwsze prawa dla tego kraju.

Libusza nakazała również odnaleźć nad brzegiem rzeki Wełtawy człowieka ciosającego próg domu. To miał być znak - w tym właśnie miejscu postanowiła wybudować gród nazwany od słowa próg - Pragą.

Wspomniany już szesnastowieczny czeski kronikarz Václav Hájek z Libočan obliczył, że obranie przez Czechów Libuszy na sędziego miało miejsce w 710 roku, w 715 roku obrano ją na księcia, a jej śmierć miała mieć miejsce w 735 roku.

Postać Libuszy w późniejszych wiekach stała się symbolem czeskiej świadomości narodowej. Niektórzy uczeni, tacy jak Gelazy Dobner, odrzucając historyczność Kroka uznawali jednocześnie historyczność Libuszy.

Bedřich Smetana skomponował w latach 1871–1872 operę Libusza (Libuše).

To podanie o księżnej Libuszy i Przemyśle Oraczu na początku XII wieku zamieścił w swojej kronice Kosmas z Pragi.

Powtórzył to, o czym mówiło ludowe podanie. Według niego, ludzie byli niezadowoleni z rządów kobiety - księżnej i domagali się ustanowienia księcia. Libusza w proroczym natchnieniu wskazała wtedy na swojego małżonka oracza ze wsi Stadice nad rzeką Biliną. Posłańcy księżnej mieli rozpoznać wybrańca po dwóch wołach różnej maści i przekazać mu wolę władczyni oraz uroczystą szatę.

Po wysłuchaniu poselstwa Przemysł odesłał woły „tam skąd przyszły” i wetknął w ziemię kawałek leszczyny, którą je poganiał. Ta natychmiast wypuściła trzy pędy i zakwitła. Legenda mówi, że następnie ugościł wysłańców ubogą wieczerzą (spleśniałym chlebem i kawałkiem sera). Podczas tego posiłku dwa pędy leszczyny zwiędły a pozostał i przyjął się tylko trzeci, co Przemysł obwieścił jako wróżbę, iż z licznego rodu jego następców zawsze tylko jeden będzie panem.

Następnie udał się na dwór, gdzie poślubił Libuszę i objął władzę. W izbie książęcej nakazał, na pamiątkę dla potomnych, powiesić noszone niegdyś przez siebie chodaki z łyka, świadczące o zmienności ludzkiego losu.

Znana jest także legenda mówiąca o tym, że po śmierci Libuszy Przemysł miał poskromić kobiety żyjące niezależnie w grodzie Děvin pod władzą niejakiej Wlasty i oddał je pod władzę mężów.

To właśnie Przemysł Oracz ( Přemysl Oráč), legendarny książę czeski, uważany jest za założyciela dynastii Przemyślidów. Historyczność samego Przemysła, jak i jego siedmiu następców (o imionach: Niezamysł, Mnata, Wojen, Unisław, Krzesomysł, Neklan, Gościwit), pozostaje dyskusyjna.

Za pierwszego, prawdziwie historycznego władcę z dynastii Przemyślidów uchodzi dopiero ósmy następca Przemysła – Borzywoj I, który panował w Czechach w latach 870-889.

Borzywoj I (Bořivoj I), według legendy potomek Przemysła Oracza i Libuszy, był synem Gościwita. Nie zachowały się informacje na temat rodzeństwa tego Borzywoja. Przypuszcza się, że jego siostrą mogła być czeska księżniczka identyfikowana z żoną Świętopełka I, księcia morawskiego.

Borzywoj I był pierwszym chrześcijańskim księciem Czechów, który został ochrzczony przez arcybiskupa Metodego na terenie Moraw, ale data chrztu nie jest pewna. Kosmas z Pragi podaje rok 894, jednak jest to niemożliwe, gdyż Metody, który ochrzcił Borzywoja I, zmarł już w 885 roku. Z tego powodu przyjmuje się, że mógł to być rok 884.

Borzywoj powrócił do kraju w towarzystwie morawskiego kapłana Kaika. Ufundował kościół świętego Klemensa, zbudowany w Lewym Hradcu. Wezwanie tego kościoła (relikwie tego świętego Cyryl i Metody odnaleźli ponoć na Krymie), a także elementy architektoniczne tego kościoła wskazują na wpływy morawskie. W tym pierwszym kościele Borzywoj osadził kapłana Kaika.

Bardzo nie spodobało się to pogańskim Czechom i oczywiście doszło do buntu przeciwko Borzywojowi I. Bunt ten był skierowany nie tylko przeciwko nowej wierze, ale też przeciwko zależności księcia Borzywoja od Świętopełka, księcia morawskiego.

Buntownicy ogłosili księciem Strojmira, który podobno przebywał w tym czasie na wygnaniu "u Niemców". Ponoć przebywał tam tak długo, że nawet zapomniał ojczystego języka.

Przypuszcza się, że bunt Strojmira był inspirowany przez bawarskie kręgi kościelno-polityczne, które uważały Czechy za swoją strefę wpływów i rywalizowały na tym terenie z państwem morawskim. Po ochrzczeniu na Morawach i powrocie do Czech Borzywoj pełnił funkcję swego rodzaju "namiestnika" z ramienia potężnego, morawskiego sąsiada.

Borzywojowi udało się stłumić bunt; przypuszczalnie stało się to z pomocą księcia morawskiego, Świętopełka I.

Po zwycięstwie w wojnie domowej Borzywoj I zbudował drugą świątynię na ziemiach czeskich - był nią kościół Najświętszej Marii Panny w Pradze.

Najpóźniej w 875 roku Borzywoj poślubił Ludmiłę Czeską i z tego małżeństwa pochodzili ich dwaj synowie: Spitygniew I i Wratysław I.  Borzywoj zmarł w 891 roku, w wieku 36 lat.

 

Po śmierci Borzywoja I księciem Czechów został Spitygniew I. To Spitygniew w 895 roku oddał się pod opiekę wschodniofrankijskiego króla Arnulfa z Karyntii i w ten sposób Czechy znalazły się w obrębie diecezji ratyzbońskiej. Ratyzbona to po niemiecku Regensburg a po czesku Řezno.

 

To dlatego według tzw. tradycji "bawarskiej", która znalazła odbicie w Żywocie świętego Wacława zwanym „Crescente fide” oraz w drugim „Żywocie świętego Wacława” autorstwa Gumpolda z Mantui, ignorując chrzest Borzywoja, twierdzi się, że pierwszym chrześcijańskim księciem Czechów był dopiero Spitygniew I, syn Borzywoja I. 

Za panowania Spitygniewa I na ziemiach czeskich miała miejsce dalsza chrystianizacja, zapoczątkowana już za panowania jego ojca. Spitygniew zmarł bezpotomnie w roku 915.

 

Wówczas księciem czeskim został kolejny władca z dynastii Przemyślidów, także syn Borzywoja i Ludmiły, młodszy brat Spitygniewa - Wratysław I.

W wyniku hołdu lennego jaki jego zmarły brat złożył wcześniej królowi Arnulfowi z Karyntii, terytoria wokół Pragi znajdowały się wówczas pod wpływem Państwa wschodniofrankijskiego.

W 915 roku książę Wratysław celowo zaoferował węgierskim najeźdźcom swobodny przejazd i wsparł ich kampanię przeciwko saskiemu księciu Henrykowi I Ptasznikowi. Zrobił to z rozmysłem, kierując Węgrów przeciwko Sasom chronił ten sposób Czechy, ponieważ to stałe zagrożenie węgierskie było największym problemem podczas jego panowania.

Przypisuje się mu ufundowanie około roku 916 bazyliki Świętego Jerzego na Zamku Praskim, w której został pochowany. Według niektórych historyków, uważany jest także za założyciela Wrocławia (Wratislavia).

W 906 lub 907 roku, wbrew woli swej matki, gorliwej chrześcijanki –Ludmiły Czeskiej (wdowy po pierwszym chrześcijańskim władcy Czech – Borzywoju), Wratysław I pojął za żonę pogańską księżniczkę stodorańską Drahomirę.

Stodoranie to średniowieczne plemię słowiańskie, zamieszkujące wtedy dorzecze dolnej Sprewy i Haweli.

Z małżeństwa Wratysława z Drahomirą pochodziło aż siedmioro dzieci: Wacław I Święty, Bolesław I Srogi, Spitygniew (który zmarł młodo) oraz cztery córki. Jedną z tych córek była prawdopodobnie Strzeżysława - matka świętego Wojciecha.

 

Kronikarz Simon Kézai w „Gesta Hungarorum” podaje, że Wratysław I zginął w walce 13 lutego 921 roku w czasie najazdu Węgrów na Czechy i Morawy. Po jego śmierci rozgorzał spór o władzę pomiędzy jego matką Ludmiłą i żoną Drahomirą.

 

Wratysław I zmarł gdy jego najstarszy syn, Wacław I miał trzynaście lat. Jeszcze przed śmiercią Wratysław przekazał swej matce, Ludmile zadanie wychowania obu synów w wierze chrześcijańskiej oraz powierzył jej władzę w państwie do czasu pełnoletności starszego syna.

Upokorzona Drahomira pragnęła zemsty. Odebrano jej władzę i synów, więc całą swą nienawiść skierowała na teściową - Ludmiłę, przyszłą świętą. Wbrew woli Wratysława, ale zgodnie ze średniowiecznymi zasadami, zaraz po śmierci księcia Wratysława, Drahomira przejęła władzę w imieniu nieletniego Wacława, który w tym czasie wychowywany był przez babkę Ludmiłę.  

Drahomirę wspierał jej młodszy syn, Bolesław, który już wcześniej wrócił do niej, opierając się próbom zaszczepienia mu religii chrześcijańskiej przez babkę Ludmiłę.

Po przejęciu władzy przez Drahomirę do głosu doszło stronnictwo wrogie niemieckim wpływom, które narastały wraz z rozwojem chrześcijaństwa, oraz wspierające dawne tradycje przedchrześcijańskie. Dzięki takiemu poparciu Drahomirze udało się całkowicie przejąć ster rządów. Rozpoczęła je od bezwzględnego prześladowania kapłanów i niszczenia kościołów.

Doszło do czeskiej rebelii pogańskiej. Proces powrotu Czech do pogaństwa wydawał się być nieunikniony.

Ofiarą przewrotu religijnego padła między innymi także matka Wratysława I – święta Ludmiła, która według tradycji zanotowanej w Żywocie św. Ludmiły i w Kronice Kosmasa, została uduszona 15 września 921 roku na zamku w Tetinie przez ludzi nasłanych przez synową. Według tych zapisów Drahomira nasłała w na nią morderców, którzy udusili babkę Wacława, w momencie, gdy ta modliła się u stóp ołtarza w kaplicy na zamku Tetin. Wacław (późniejszy święty) był ponoć naocznym świadkiem tego zdarzenia.  

 Pogańska rebelia doprowadziła ostatecznie do interwencji władców niemieckich zaniepokojonych o swoje wpływy. Sprzyjającemu chrześcijaństwu Wacławowi przybył z odsieczą Arnulf, książę Bawarii oraz król Henryk I Ptasznik.

Dzięki interwencji tego ostatniego Drahomira ostatecznie została zmuszona oddać władzę prawowitemu następcy tronu – 13-letniemu wówczas Wacławowi, który gdy tylko przejął władzę pochował swą babkę w kościele katedralnym św. Wita w Pradze. Jak głoszą legendy, jej grób w szybkim czasie wsławiony został licznymi cudami.

Wielu ludzi na dworze raziła nadzwyczajna pobożność i miłosierdzie Wacława. Niektórzy z książąt mówili z przekąsem: "Co my z nim zrobimy; ten, który miał być władcą, został wypaczony przez księży i zachowuje się jak mnich". Szybko okazało się jednak, że Wacław nie był malowanym władcą. W 924 roku przejął ster rządów twardą ręką. Z wielkim zapałem przystąpił do odbudowy państwa, zniósł uciążliwe prawa nałożone na lud czeski przez pogańską księżną, przystąpił do odbudowy zniszczonych przez pogańską rewoltę kościołów. Dla relikwii świętego Wita, które otrzymał z rąk cesarza Henryka I wzniósł w Pradze wspaniałą Katedrę, która do dziś należy do najpiękniejszych w całej Europie budząc zachwyt turystów.

Wygnał z kraju Drahomirę i Bolesława (matkę i brata), po czym rozpoczął proces ugruntowania chrystianizacji Czech. W odbudowywanych kościołach przywracał służbę kościelną. To wtedy wzniesiono przedromańską rotundę, której pozostałości znajdują się obecnie pod katerdrą św. Wita na Hradczanach w Pradze.

Z postacią świętego Wacława związanych jest wiele legend. W tych czasach, kiedy prowadzono wiele wojen, wychwalano męstwo świętego monarchy na bitewnych polach.

Popularna legenda mówi o tym, że w czasie jednej z bitew Wacław otoczony został wspierającym go wojskiem aniołów, co w oddziałach wroga spowodowało bezgraniczny popłoch i paniczną ucieczkę.

Innym niezwykłym, zdarzeniem był legendarny pojedynek świętego Wacława z księciem Radzisławem. Nie chcąc prowadzić z nim regularnej wojny książę Czech zadecydował, aby spór pomiędzy nimi rozstrzygnął pojedynek. W chwili gdy pojedynek właśnie miał się rozpocząć Radzisław ujrzał jak anioł podaje świętemu Wacławowi swoją włócznię do walki. To wprawiło Radzisława w takie przerażenie, że ukląkł przed Wacławem i poprosił o pokój.

Czas rządów świętego Wacława to okres silnej chrystianizacji wciąż na wpół pogańskiej Bohemii. Święty monarcha sprowadzał do kraju kapłanów, aby umacniali lud w wierze. Sam starał się być dla poddanych jak ojciec i własnym życiem dawać świadectwo świętej wierze katolickiej.

W łacińskiej legendzie o św. Wacławie czytamy, że potrafił on godzić ascezę z powinnościami władcy; "pod spodem nosił szorstką włosienicę, z wierzchu jednak ubrany był w królewskie szaty, zaś drużynę swą nie tylko najlepszą zbroją, ale i wytwornym odzieniem ozdabiał".

We wszystkich przekazach o św. Wacławie występują opisy jego niezwykłej hojności i miłości poddanych. Większość własnych dochodów monarcha przekazywał ubogim, a gdy zabrakło mu gotówki nocą zanosił poddanym drewno z królewskich zapasów. Nocami często wymykał się z zamkowych komnat i udawał się boso do kościoła, gdzie spędzał czas na wielogodzinnych modlitwach. Opisywany jest także fakt, że król samodzielnie uprawiał pszenicę i winorośl, z których później wyrabiano hostie i wino mszalne. Każdego dnia wysłuchiwał kilku mszy świętych w kaplicy zamkowej.

 Działalność Wacława przyczyniła się do znacznego umocnienia wpływów chrześcijaństwa w państwie czeskim, ale taka polityka skutkowała też zależnością Czech wobec Cesarstwa Niemieckiego, a to było sprzeczne z interesami części czeskiej elity, która po cichu popierała młodszego brata Wacława, Bolesława.

Wciąż żyła jego diaboliczna matka Drahomira. Tak ona jak i nienawidzący go brat Bolesław - oboje rządni byli władzy i zemsty na wielkim monarsze. Rozprzestrzenianie się wiary chrześcijańskiej napotykało silny opór sił pogańskich. Dlatego rządy świętego króla nie mogły potrwać zbyt długo.

Słabość okazywana względem Niemiec doprowadziła ostatecznie do zawiązania spisku, na którego czele stanął młodszy brat Wacława – Bolesław, zwany Okrutnym lub Srogim.

Według tradycji hagiograficznej Bolesław, pod pretekstem udziału w konsekracji miejscowej świątyni, zaprosił Wacława do Starej Boleslavi.

Jak głosi jedno z podań, 28 września 929 roku, właśnie tam, w kościele w Starej Boleslavi, Wacław został zamordowany przez Bolesława i jego rycerzy.  

Inny przekaz mówi, że Bolesław zwabił Wacława do Starej Boleslavi zapraszając go na uroczystości ku czci świętych Kosmy i Damiana. Monarcha nosząc w sercu chęć pojednania z bratem i matką nie spodziewał się podstępu.

W czasie spotkania wywiązała się kłótnia pomiędzy braćmi, Bolesław uderzył brata mieczem, ale Wacławowi udało się zbiec z zamku. Pragnął skryć się w kościele świętych Kosmy i Damiana, położonym w niedalekiej odległości od zamku, ale zanim tam dobiegł dopadło go i zabiło trzech rycerzy Bolesława.

Gdy monarcha był już u wrót kościoła niegodziwy kapłan zamknął je przed nim. Władcę kołatającego do drzwi zamkniętej świątyni zamordowali cięciami miecza goniący go rycerze Bolesława. Scenę tę przedstawiono na jednym z prezentowanych powyżej znaczków pocztowych, wydrukowanych w Czechosłowacji 14 maja 1929 roku. Znaczki upamiętniają okrągłą rocznicę 1000 lat ubiegłych od daty śmierci świętego Wacława. Bratobójca przeszedł do historii jako Bolesław I Okrutny. Bolesław I miał córkę; była nią Dobrawa, żona polskiego księcia Mieszka I.  

Śmierć Wacława nie zahamowała jednak dalszego procesu chrystianizacji kraju, który odbywał się dalej, przede wszystkim siłami duchowieństwa niemieckiego, a z czasem także coraz liczniejszego kleru czeskiego. Wkrótce Wacław, jako chrześcijański męczennik, został uznany za świętego.

 

Aby mógł zostać świętym musiały mieć miejsce cuda. Skoro musiały być - to były. Najpierw ciało świętego księcia pochowano pospiesznie wewnątrz kościoła gdzie dokonał żywota, ale już wkrótce na miejscu zbrodni i na grobie Wacława zaczęły dziać się dziwne, niewytłumaczalne po ludzku zjawiska.

Przez pierwsze trzy dni krew męczennika nie chciała wsiąkać w ziemię, nie można było jej także zetrzeć z murów świątyni.

Bratobójca Bolesław w pośpiechu odjechał do Pragi, by tam dokonać kolejnych egzekucji na sprzymierzeńcach Wacława, a ich dzieci utopić w Wełtawie.

Kult świętego władcy rósł jednak w takim tempie, że w niecałe trzy lata później, 4 marca 939 roku, Bolesław I kazał otworzyć grób swego brata. I wtedy wyszło na jaw, że jego ciało, z wyjątkiem niezagojonej rany, zadanej bratobójczą ręką, jest prawie nienaruszone.

Jeszcze tej samej nocy ciało Wacława przeniesione zostało potajemnie ze Starej Boleslavi do kościoła świętego Wita w Pradze, co wedle ówczesnych zwyczajów było równoznaczne z aktem kanonizacyjnym.

Kult panującego w X wieku "władcy na koniu i w rycerskiej zbroi" natychmiast rozprzestrzenił się na całą chrześcijańską Europę.

O świętym Wacławie mówią utwory hagiograficzne m.in. Druhá staroslověnská legenda o sv. Václavu (Kniha o rodu a utrpení svatého Václava).

Według autora tej legendy Wacław został „zmuszony obcować z kobietą i spłodził z nią syna o imieniu Zbrasłav”. Prawdopodobnie był on dzieckiem nieślubnym. Kobieta ta była mu ponoć niewierną i zdradzała go z jego własnym sługą. Wacław miał przyłapać ich na gorącym uczynku. Nie kazał ich jednak stracić, lecz wybaczył wiarołomstwo i nawet szlachetnie sam udzielił im ślubu. A syn, Zbrasław, po zabójstwie ojca prawdopodobnie znalazł azyl polityczny w księstwie Stodoran. 

Według legend święty Wacław śpi ze swoimi rycerzami na górze Blanik (to właściwie dwa skalne szczyty Velký Blaník -638 m n.p.m. i Malý Blaník -564 m n.p.m.). Góra ta występuje w wielu legendach i tekstach literackich, m.in. w Blanickich rycerzach Aloisa Jiraska. Według legend góra ta jest miejscem snu świętego Wacława i jego rycerzy, którzy przyjdą na pomoc narodowi czeskiemu w jego najtrudniejszych chwilach.  Współcześnie święty Wacław jest patronem Czech i Pragi. 

W ikonografii Wacław I Święty jest przedstawiany z następującymi atrybutami: sztylet – narzędzie jego śmierci, anioł podający mu włócznię i trumna niesiona przez anioły. Czeski książę z dynastii Przemyślidów, uważany jest za męczennika i świętego Kościoła katolickiego i Cerkwi prawosławnej.  

Na znaczkach pokazanych poniżej święty Wacław przedstawiony jest wraz z cesarzem Karolem IV, który przed nim klęczy. Znaczki wydrukowano w Czechosłowacji 7 kwietnia 1948 roku, z okazji 600 rocznicy powstania Uniwersytetu Praskiego (Uniwersytetu Karola).

 

Także w Polsce wiele starych kościołów ma za patrona tego świętego, m.in. krakowska katedra wawelska (śś. Stanisława i Wacława) oraz kościół św. Wacława w Radomiu. Posąg świętego Wacława znajdziemy także na słynnym moście gotyckim w Kłodzku.

W 1436 roku święty Wacław został przez biskupa krakowskiego kardynała Zbigniewa Oleśnickiego ustanowiony jednym z czterech głównych patronów Królestwa Polskiego.

Pomimo śmierci Wacława I, powrotu do pogaństwa już być nie mogło. Nawet Bolesław I Srogi musiał się ugiąć. Jako pokutę za bratobójstwo musiał przeznaczyć swojego syna, Strachkwasa Chrystiana (urodzonego w dniu śmierci Wacława), do życia zakonnego. Mógł tylko próbować uniezależnienia Czech od niemieckich wpływów. Po objęciu władzy odmówił płacenia trybutu Rzeszy, w wyniku czego doszło do kilkunastoletniej wojny z Ottonem I Wielkim, królem Niemiec.

Ostatecznie jednak w 950 roku Bolesław został pokonany i odnowiono zależność Czech od Niemiec. W 955 roku Bolesław I wspierał wojska niemieckie w słynnej bitwie z Węgrami nad rzeką Lech oraz w bitwie z Obodrzycami i Lucicami nad rzeką Reknicą.

Prowadząc umiejętną politykę Bolesław I zapewnił sobie praktycznie wyłączne panowanie na terenie Kotliny Czeskiej. Utrzymało się tam tylko jedno lokalne małe państwo rządzone przez ród Sławnikowiców (z którego pochodził święty Wojciech - Adalbert), ale to już inna historia.

Na terenach swojej domeny Bolesław zakładał grody, w których mianował swoich kasztelanów i osadzał wojskowe załogi. Wśród tych grodów były m.in. Litomierzyce, Mielnik, Boleslav, Kouřim, Doudleby, Práchen i Pilzno. Stworzenie organizacji grodowej pozwalało na regularny pobór podatków.

Rządy Bolesława I rozpościerały się nawet poza środkowe Czechy. Państwo Przemyślidów za panowania Bolesława obejmowało Śląsk i część Małopolski. Po klęsce Węgrów nad rzeką Lech w 955 roku do państwa czeskiego włączono także Morawy.
Z księciem Polan Bolesław I Srogi zawarł porozumienie utwierdzone w 965 roku, kiedy to córka czeskiego księcia – Dobrawa – została wydana za polskiego władcę. We wrześniu 967 roku Bolesław wysłał zięciowi na pomoc oddziały, które pomogły Mieszkowi I w odniesieniu zwycięstwa nad Wolinianami i Wichmanem.

Bolesław I rozpoczął w Rzymie starania o utworzenie biskupstwa praskiego. Podczas jego rządów został założony pierwszy klasztor w Czechach. Był to żeński, benedyktyński klasztor świętego Jerzego na praskim zamku. Pierwszą ksienią została inna córka Bolesława – Mlada.

W ten sposób zakończyły się legendarne i półlegendarne dzieje Czech. Wszystkie dalsze wydarzenia historyczne są już dobrze udokumentowane, w mniej lub bardziej wiarygodny sposób i można o nich przeczytać w poważnych opracowaniach naukowych.   

Boguszów-Gorce, czerwiec 2024